Rola i Finansowanie Niemieckich Fundacji Politycznych

4. Infrastruktura i nieruchomości. Fundacje są w posiadaniu szeregu nieruchomości przeznaczonych do realizacji celów statutowych. W Niemczech są to siedziby, biura regionalne oraz centra konferencyjne i szkoleniowe (zob. siedziba główna KAS w Berlinie, siedziba KAS pod Bonn, Akademia KAS, centrum edukacyjne HSS w Bad Staffelstein, budynki nr 1 i nr 2 centrali FES w Berlinie). Zagraniczne oddziały fundacji wynajmują nieruchomości lub posiadają lokale własnościowe (np. Dom KAS w Warszawie). W niektórych państwach fundacje współpracują z innymi niemieckimi organizacjami, dzieląc lub podnajmując lokale (zob. biura KAS i HSS w German Business Hub w Londynie).

5. Spór o finansowanie jako element rywalizacji AfD z pozostałymi partiami. Przed wejściem w życie ustawy z 2023 r. fundacja polityczna otrzymywała środki publiczne pod warunkiem, że powiązanej z nią partii udało się wejść do Bundestagu dwa razy z rzędu. AfD spełniła ten warunek w 2021 r., mimo to powiązana z nią DES nie otrzymała funduszy. 22 lutego 2023 r. FTK orzekł, iż pominięcie AfD przy rozdziale środków na działalność w zakresie edukacji politycznej bez podstawy ustawowej narusza prawa tej partii. Z powyższego wynikła konieczność przyjęcia aktu ustawowego odnoszącego się do fundacji politycznych (ustawa z 10 listopada 2023 r.). W uzasadnieniu orzeczenia FTK stwierdził, że niezbędne są specjalne regulacje prawne w celu ochrony interesów konstytucyjnych. Tym samym FTK uznał możliwość odmowy finansowania w przypadku zagrożenia dla wolnego, demokratycznego porządku podstawowego w rozumieniu niemieckiej konstytucji.

W nawiązaniu do wyroku FTK ustawa z 2023 r. zakłada, że fundacja w swojej aktywności musi wykazywać gwarancję wspierania demokratycznego porządku konstytucyjnego i idei międzynarodowego porozumienia. Weryfikacją spełnienia warunków zajmuje się Federalne MSW. Ustawa zmieniła również dotychczasową praktykę polityczną – aby fundacja otrzymała finansowanie federalne, posłowie powiązanej z nią partii muszą zasiadać w Bundestagu co najmniej w trzeciej kolejnej kadencji jako pełnoprawna frakcja. Ustawa bezpośrednio wskazuje na 6 fundacji politycznych, których istnienie uznała z chwilą wejścia prawa w życie. Powiązana z AfD DES nie została wymieniona. W przypadku, jeśli powiązanej z fundacją partii nie uda się wprowadzić posłów do Bundestagu na jedną kadencję, fundacja nadal otrzymuje finansowanie przez czas trwania tej kadencji parlamentu (pod warunkiem, że uprzednio była finansowana przez minimum dwie kadencje z rzędu).

Zwiększenie wymogu obecności w Bundestagu z 2 do 3 kadencji sprawiło, że DES będzie mogła ubiegać się o środki federalne dopiero na kadencję rozpoczynającą się po wyborach zaplanowanych na 23 lutego 2025 r. Jednak przyznanie kompetencji do weryfikacji spełnienia ustawowych warunków rządowi z punktu widzenia AfD stanowi ryzyko uznaniowości przy ocenie. Tym samym podstawa ustawowa działalności fundacji politycznych, oparta na wyroku FTK, w praktyce może być z perspektywy AfD wyłącznie prawnym uzasadnieniem stanu obecnego – tj. dalszego niewypłacania środków. Należy pamiętać, że AfD już obecnie jest obiektem działań ze strony Federalnego Urzędu Ochrony Konstytucji (BfV) podległego MSW, który uznaje ją za ugrupowanie częściowo antykonstytucyjne.